A la skola de l' Aliansa
Εναλλακτικός Τίτλος: La eskuela de la Alianza
Περιγραφή
Τραγούδι στο οποίο γίνεται ξεκάθαρη αναφορά σε τοπόσημο της Θεσσαλονίκης και έτσι δεν έχουμε καμμιά αμφιβολία σχετικά με την καταγωγή του.
Το τραγούδι πρέπει να γράφτηκε κάποια στιγμή μετά από το 1873, έτος κατά το οποίο ιδρύεται στην Θεσσαλονίκη το δίκτυο των Ιδρυμάτων της Alliance Israélite Universelle. Ο Ιωσήφ Νεχαμά (1880-1971) στο βιβλίο του In Memoriam αναφέρει πως το δίκτυο των σχολείων της Αλλιάνς στην Θεσσαλονίκη «περιελάμβανε ένα γυμνάσιο, ένα παρθεναγωγείο, ένα νηπιαγωγείο, μία επαγγελματική σχολή θηλέων, ένα λαϊκό σχολείο για αγόρια και δύο για κορίτσια στα προάστεια της Καλαμαριάς και του Χιρς.»[1]
Μέχρι στιγμής, δεν έχει καταστεί δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια σε ποιο σχολείο του δικτύου της Αλλιάνς στη Θεσσαλονίκη αναφέρεται το συγκεκριμένο κείμενο. Η αναφορά στο σχολείο ενδέχεται είτε να σχετίζεται με ένα πραγματικό γεγονός που αποτέλεσε την αφορμή για τη δημιουργία του τραγουδιού είτε να χρησιμοποιείται αποκλειστικά για λόγους λογοπλασίας και ρίμας, χωρίς να έχει άμεση σχέση με την αφήγηση.
Το υπόλοιπο κείμενο κάνει λόγο σε μια κοπέλα ονόματι Λέα Λούτσα και έναν εφέντη, τον Κερίμ, πρόσωπα των οποίων η ύπαρξη παραμένει αβέβαιη. Σε κάθε περίπτωση, είναι σύνηθες φαινόμενο οι δημιουργοί τραγουδιών να αντλούν έμπνευση από πρόσωπα, γεγονότα και τοποθεσίες της προσωπικής τους ζωής για τη σύνθεση των στίχων, κυρίως στον λαϊκό τραγούδι.
Η γλώσσα του κειμένου είναι η ισπανοεβραϊκή, ενώ χρησιμοποιούνται και λέξεις με τούρκικη ρίζα, όπως “marafet” και “efendi.” Είναι χαρακτηριστική επίσης η χρήση της λέξης ‘konjas’ (τριαντάφυλλα) που συναντάται και σε αρκετά τραγούδια της σεφαραδίτικης παράδοσης της Τουρκίας (βλέπε υποσημείωση 3).
[1] Ιωσήφ Νεχαμά, In Memoriam, επιμ. Μίκαελ Μόλχο, μετφρ. Γεώργιος Κ. Ζωγραφάκης, Β’ Έκδοσις, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, 1976, σ. 25.
Εκδοχή 1
A la skola de l' Aliansa
Αρχείο της Φλώρας Μόλχο, τραγουδάει ο πατέρας της, Ισαάκ Μόλχο
Εναλλακτικός Τίτλος: La eskuela de la Alianza
Στίχοι
A la skola dela Aliansa kitaron un marafet [1] a la ˈskola ˈdela aˈljansa kiˈtaɾon un maɾaˈfet Στο σχολείο της Αλιάνς έβγαλαν ένα μαραφέτι,
ni los chikos ni los grandes no lo pueden entender ni los ˈtʃikos ni los ˈɣɾandes no lo pweˈðen enˈtendeɾ ούτε οι μικροί ούτε οι μεγάλοι μπορούν να το καταλάβουν.
Abasho Ηam Ishakucho [2] de la puerta del pasha aˈbaʃo ham iʃhaˈkutʃo ˈde la ˈpweɾta del ˈpaʃa Κατέβηκε ο Χαμ Ισχακούτσο από την πόρτα του Πασά
la vido a Lea Lucha kon un maso de kondjas [3] la viˈðo a le.a ˈlutʃa kon un ˈmaso ðe ˈkondʒas την (πόρτα) άνοιξε στην Λέα Λούτσα με μια ανθοδέσμη τριαντάφυλλα.
Asi biva Lea Lucha ke me digas la verdad aˈsi ˈbiva le.a ˈlutʃa ke me diˈɣas la βeɾˈðað Έτσι, να ζήσεις Λέα Λούτσα, παρακαλώ, πες μου την αλήθεια,
kyen te dio i este maso, este maso [4] de kondjas? ˈkjen te ðjo i ˈeste ˈmaso, ˈeste ˈmaso de ˈkondʒas? Ποιός σου έδωσε αυτήν την ανθοδέσμη με τα τριαντάφυλλα.
Μe lo dio kyerim efendi (e)namorado de Djamdja. me lo ˈðjo kjeˈɾim eˈfendi (e)naˈmoɾaðo de ˈdʒamdʒa Μου την έδωσε ο Κερίμ αφέντης (που είναι) ερωτευμένος με την Τζαμτζά.
[1] kitar un marafet αυτούσια φράση στην Ισπανοεβραϊκή που σημαίνει ‘παράγω μία νέα διαδικασία, κάνω μία εφεύρεση’ σύμφωνα το λεξικό τον Ιωσήφ Νεχαμά. J. Nehama, Dictionaire du Judéo-Espagnol, Instituto «Benito Arias Montano », Madrid, 1977, λίμα “marafet”, σ. 347.
[2] Αδιευκρίνιστο το τί σημαίνει ακριβώς. Μάλλον πρόκειται για όνομα.
[3] Ενώ η επίσημη λέξη για την έννοια “τριαντάφυλλο” στην Ισπανοεβραϊκή είναι ‘rosa’, η λέξη ‘kondja’ συναντάται αντ’ αυτής και σε άλλα τραγούδια της σεφαραδίτικης παράδοσης της Τουρκίας.
[4] “maso” έχεις τις ρίζες της στην πορτογαλική λέξη ‘maço’ που σημαίνει ‘μάτσο’ ή ‘δέσμίδα’ και εν προκειμένω ‘μπουκέτο.’ Στα ελληνικά θα λέγαμε ‘ένα μάτσο με τριαντάφυλλα. ’
Εκδοχή 2
A la skola de l' Aliansa
Αρχείο Φλώρα Μόλχο-Τραγουδούν οι γονείς της Ισαάκ και Ρίτα Μόλχο.
Εναλλακτικός Τίτλος: La eskuela de la Alianza
Στίχοι
A la skola dela Aliansa kitaron un marafet [1] a la ˈskola ˈdela aˈljansa kiˈtaɾon un maɾaˈfet Στο σχολείο της Αλιάνς έβγαλαν ένα μαραφέτι,
ni los chikos ni los grandes no lo pueden entender ni los ˈtʃikos ni los ˈɣɾandes no lo pweˈðen enˈtendeɾ ούτε οι μικροί ούτε οι μεγάλοι μπορούν να το καταλάβουν.
Abasho Ηam Ishakucho [2] de la puerta del pasha aˈbaʃo ham iʃhaˈkutʃo ˈde la ˈpweɾta del ˈpaʃa Κατέβηκε ο Χαμ Ισχακούτσο από την πόρτα του Πασά
la vido a Lea Lucha kon un maso de kondjas [3] la viˈðo a le.a ˈlutʃa kon un ˈmaso ðe ˈkondʒas την (πόρτα) άνοιξε στην Λέα Λούτσα με μια ανθοδέσμη τριαντάφυλλα.
Asi biva Lea Lucha ke me digas la verdad aˈsi ˈbiva le.a ˈlutʃa ke me diˈɣas la βeɾˈðað Έτσι, να ζήσεις Λέα Λούτσα, παρακαλώ, πες μου την αλήθεια,
kyen te dio i este maso, este maso [4] de kondjas? ˈkjen te ðjo i ˈeste ˈmaso, ˈeste ˈmaso de ˈkondʒas? Ποιός σου έδωσε αυτήν την ανθοδέσμη με τα τριαντάφυλλα.
Μe lo dio kyerim efendi (e)namorado de Djamdja. me lo ˈðjo kjeˈɾim eˈfendi (e)naˈmoɾaðo de ˈdʒamdʒa Μου την έδωσε ο Κερίμ αφέντης (που είναι) ερωτευμένος με την Τζαμτζά.
[1] kitar un marafet αυτούσια φράση στην Ισπανοεβραϊκή που σημαίνει ‘παράγω μία νέα διαδικασία, κάνω μία εφεύρεση’ σύμφωνα το λεξικό τον Ιωσήφ Νεχαμά. J. Nehama, Dictionaire du Judéo-Espagnol, Instituto «Benito Arias Montano », Madrid, 1977, λίμα “marafet”, σ. 347.
[2] Αδιευκρίνιστο το τί σημαίνει ακριβώς. Μάλλον πρόκειται για όνομα.
[3] Ενώ η επίσημη λέξη για την έννοια “τριαντάφυλλο” στην Ισπανοεβραϊκή είναι ‘rosa’, η λέξη ‘kondja’ συναντάται αντ’ αυτής και σε άλλα τραγούδια της σεφαραδίτικης παράδοσης της Τουρκίας.
[4] “maso” έχεις τις ρίζες της στην πορτογαλική λέξη ‘maço’ που σημαίνει ‘μάτσο’ ή ‘δέσμίδα’ και εν προκειμένω ‘μπουκέτο.’ Στα ελληνικά θα λέγαμε ‘ένα μάτσο με τριαντάφυλλα. ’
Εκδοχή 3
A la skola de l' Aliansa
Βάση δεδομένων του Ινστιτούτου Maale Adumim. Αριθμός καταλόγου: #842 http://folkmasa.org/avshir/shirp.php?mishtane=842
Εναλλακτικός Τίτλος: La eskuela de la Alianza
Στίχοι
A la skola de l'Aliansa kitaron un marafet a la ˈskola de laˈljansa kiˈtaɾon un maɾaˈfet Στο σχολείο της Αλιάνς έβγαλαν ένα μαραφέτι,
Ni los chikos ni los grandes no lo keren entender ni los ˈtʃikos ni los ˈɣɾandes no lo ˈkeɾen enˈtendeɾ ούτε οι μικροί ούτε οι μεγάλοι θέλουν να το καταλάβουν.
Abasho Ham Yis hakucho a la puerta del Pasha aˈbaʃo ham ˈjis haˈkutʃo a la ˈpweɾta ðel ˈpaʃa Κατέβηκε ο χαχάμ Ισχακούτσο στην πόρτα του Πασά
Vido a la Lea Lucha kon un maso de kondjas. ˈβido a la le.a ˈlutʃa kon un ˈmaso ðe ˈkondʒas είδε την Λέα Λούτσα με μια ανθοδέσμη τριαντάφυλλα.
Asi bivas Lea Lucha kyen te dio estas kondjas aˈsi ˈbivas le.a ˈlutʃa ˈkjen te ˈðjo ˈestas ˈkondʒas Έτσι, να ζήσεις Λέα Λούτσα, ποιος σου έδωσε αυτά τριαντάφυλλα;
me las dio Kerim Efendi namorado de Djandja me las ˈðjo keˈɾim eˈfendi na.moˈɾaðo de ˈdʒandʒa Μου την έδωσε ο Κερίμ αφέντης (που είναι) ερωτευμένος με την Τζαντζά.
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαΜόλχο, Ρένα. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856-1919. Δεύτερη έκδοση. 2001. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη, 2017.
Nehama, Joseph . Dictionnaire Du Judéo-Espagnol. Madrid: Consejo superior de investigaciones cientificas, 1977.
Νεχαμά, Ιωσήφ. In Memoriam. Edited by Μίκαελ Μόλχο. Translated by Γεώργιος Κ. Ζωγραφάκης. Β’ Έκδοσις. Θεσσαλονίκη: Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, 1976.
Σίμπη, Ιακώβ, and Καρίνα Λάμχα. Σεφαραδίτες 1492-1932, Από την Ισπανία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την ελληνική Θεσσαλονίκη. Αθήνα : ΚΑΠΟΝ, 2023.
Έρευνα, τεκμηρίωση, μεταφράσεις: Μαριάντζελα Χατζησταματίου Ακουστικές Μεταγραφές και μουσικοί οδηγοί: Νίκος Παναγιωτίδης
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιτρέπεται η χρήση του για προσωπικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η τροποποίηση ή η χρήση του για εμπορικούς σκοπούς χωρίς προηγούμενη ρητή άδεια.
