Περιγραφή
Πρόκειται για μια σπάνια ρομάντσα που διατηρεί την παραδοσιακή ενιαία ομοιοκαταληξία του είδους. Η ακριβής χρονολόγησή της δεν είναι γνωστή· ωστόσο, με βάση την αισθητική των δύο σωζόμενων ιστορικών ηχογραφήσεων, καθώς και την απλότητα της μελωδικής γραμμής και τη χαμηλή τεσσιτούρα, μπορεί να υποτεθεί ότι αποτελεί σύνθεση του ύστερου 19ου αιώνα. Η ηρωίδα προέρχεται από την Προύσα και εγκαθίσταται στην περιοχή του Γαλατά, στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί την αντικρίζει ένας Πασάς, ο οποίος επιθυμεί να την απαγάγει. Η ίδια οδηγείται σε δίκη, όπου κρίνεται και τελικά καθορίζεται η μοίρα της. Στρέφεται τότε στην ηλικιωμένη μητέρα της, παρακαλώντας τη να τη σώσει ή να καταβάλει τα λύτρα της, όμως εκείνη αδυνατεί να της προσφέρει βοήθεια. Σύμφωνα με τον λαογράφο και συγγραφέα Αριστομένη Καλυβιώτη, το τραγούδι ηχογραφήθηκε στην Ελλάδα από τη δεσποινίδα Mariette το 1911. Παράλληλα, σώζεται και ηχογράφηση του ερευνητή Moshe Attias (1898–1973), διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Ισραήλ, η οποία χρονολογείται πιθανότατα στη δεκαετία του 1960. Οι δύο αυτές εκδοχές παρουσιάζουν σημαντικές στιχουργικές διαφοροποιήσεις μεταξύ τους. Στη συνέχεια παρατίθεται η εκδοχή που διέσωσε ο Moshe Attias, την οποία ηχογράφησε η Μαριάντζελα Χατζησταματίου στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης Άγνωστοι μουσικοί θησαυροί των Ελλήνων Εβραίων.
Εκδοχή 1
Στίχοι
Yo so venida de Brusa /jo so veˈniða de ˈbɾusa/ Έχω έρθει από την Προύσα
el pasha turko me vido. /el ˈpaʃa ˈtuɾko me ˈviðo/ ο Τούρκος πασάς με είδε.
Dia de Lunes de manyana /ˈdia de ˈlunes de maˈɲana/ Ημέρα Δευτέρα το πρωί
djuzgos negros me djuzgaron. /ˈdʒuzɡos ˈneɣɾos me dʒuzɡaˈɾon/ κακές δίκες με δικάζουν.
Dia de Martes de manyana /ˈdia de ˈmaɾtes de maˈɲana/ Ημέρα Τρίτη το πρωί
kon un keman en la mano. /kon un keˈman en la ˈmano/ με ένα βιολί στο χέρι.
Una madre vieja tengo, /ˈuna ˈmaðɾe ˈvjeʒa ˈteŋɡo/ Μια μητέρα ηλικιωμένη έχω,
madre mia, mi kerida. /ˈmaðɾe ˈmia mi keˈɾiða/ μάνα μου αγαπημένη.
Ija mia mi kerida, /ˈiʒa ˈmia mi keˈɾiða/ Κόρη μου αγαπημένη,
ni kon malas ni kon byenes, /ni kon ˈmalas ni kon ˈbjenes/ ούτε με δυσκολίες ούτε με ευκολίες,
apozi en Balata /apoˈzi en baˈlaˈta/ σταμάτησα στον Μπαλατά,
kon el me keria yevar. /kon el me keˈɾia ʝeˈvaɾ/ μαζί του ήθελε να με πάρει.
El djuzgo ya me salyo /el ˈdʒuzɡo ja me salˈjo/ Μου βγήκε άλλη μια δίκη,
non los pude deportar. /non los ˈpuðe depoɾˈtaɾ/ δεν μπόρεσα να τις αποφύγω.
Otro djuzgo me salyo, /ˈotɾo ˈdʒuzɡo me salˈjo/ Άλλη μια δίκη βγήκε,
dos delante, dos detras. /dos deˈlante dos deˈtɾas/ δύο μπροστά και δύο πίσω.
La ire a saludar /la iˈɾe a saluˈðaɾ/ Πήγα να την χαιρετήσω,
eskapame de este hal. /esˈkapame de ˈeste hal/ να δραπετεύσω από αυτό το χάλι.
no te puedo eskapar, /no te ˈpweðo eskaˈpaɾ/ Δεν μπορώ να σε φυγαδεύσω
al goral te vo echar. /al ɡoˈɾal te vo eˈtʃaɾ/ θα σε ρίξω στον κλήρο.
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαAttias, Moshe. Moshe Attias. “Λαντίνο τραγούδια στα Ισπανοεβραϊκά.” Nli.org.il, 2019, www.nli.org.il/en/items/NNL_MUSIC_AL990034324470205171/NLI. Τελευταία πρόσβαση 21 Φεβ. 2024.
Καλυβιώτης, Αριστομένης. Θεσσαλονίκη, η μουσική ζωή πριν το 1912: η διασκέδαση, τα μουσικά καταστήματα, οι ηχογραφήσεις δίσκων. Καρδίτσα, Α. Καλυβιώτης, 2015, Σελ. 117-118.
Scarlatos, Chryssie. “The Evolution of the Jewish Music Tradition in Greece.” Jewish Museum of Thessaloniki, June 2022. https://drive.google.com/file/d/17xlWY2t5AfWpVrL8Qqx22A8ynkA6LuSO/view?pli=1
Έρευνα, τεκμηρίωση, μεταφράσεις και μεταγραφές προφοράς: Μαριάντζελα Χατζησταματίου Ακουστικές μεταγραφές και μουσικοί οδηγοί: Νίκος Παναγιωτίδης
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιτρέπεται η χρήση του για προσωπικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η τροποποίηση ή η χρήση του για εμπορικούς σκοπούς χωρίς προηγούμενη ρητή άδεια.
