La kaida de Aman
Εναλλακτικός Τίτλος: La istoria de Aman i Mardokeo Se vistio la Reina Ester
Περιγραφή
Τραγούδι της γιορτής του Πουρίμ που αναφέρεται στην Βασίλισσα Εσθήρ
Το Πουρίμ είναι μια εβραϊκή γιορτή που γιορτάζεται ετησίως την 14η ημέρα του μήνα Αντάρ (Φεβρουάριος-Μάρτιος, σύμφωνα με το εβραϊκό ημερολόγιο). Αποτελεί μια από τις πιο χαρούμενες γιορτές του Ιουδαϊσμού και έχει έντονα εορταστικό και καρναβαλικό χαρακτήρα. Η γιορτή βασίζεται στην Βιβλική ιστορία της Εσθήρ, όπως αναφέρεται στο Βιβλίο της Εσθήρ (Μεγίλατ Εσθήρ). Σύμφωνα με αυτήν, o βασιλιάς της Περσίας, Ασσουήρης (Ξέρξης Α'), είχε έναν σύμβουλο, τον Αμάν, ο οποίος μισούσε τους Εβραίους και σχεδίαζε την εξόντωσή τους. Η Εσθήρ, μια Εβραία που είχε γίνει βασίλισσα της Περσίας, μαζί με τον θείο της Μορδοχαίο, αποκάλυψε την πλεκτάνη του Αμάν στον βασιλιά. Ο βασιλιάς τελικά ανέτρεψε το σχέδιο του Αμάν, και αντί για τους Εβραίους, εκτελέστηκε ο ίδιος ο Αμάν. Από τότε, οι Εβραίοι γιορτάζουν το Πουρίμ ως ημέρα σωτηρίας και νίκης απέναντι στους εχθρούς τους.
Το όνομα "Πουρίμ" προέρχεται από τη λέξη "פור" (pur), που σημαίνει "κλήρος", καθώς ο Αμάν έριξε κλήρους για να αποφασίσει ποια μέρα θα πραγματοποιούσε τη γενοκτονία.
O Ιωσήφ Μόλχο αναφέρει πως η εορτή του Πουρίμ συνοδευόταν από μεγάλα γλέντια όπου τραγουδούσαν πολλά τραγούδια. Ένα εξ αυτών είναι το εν λόγω. Πρόκειται για ένα σπάνιο τραγούδι το οποίο εμφανίζεται τόσο στο αρχείο Μόλχο όσο και σε τέσσερις καταγραφές στο αρχείο Maale Adumim. Το τραγούδι εμφανίζεται στην εν Ελλάδι δισκογραφία στον δίσκο που επιμελήθηκε ο Νίκος Τζάννης-Ginnerup Spanish Jewish Songs of Thessaloniki και τραγουδάει ο Ντέιβιντ Σαλτιέλ.
Εκδοχή 1
La kaida de Aman
Αρχείο Φλώρας Μόλχο Ο πατέρας της Μόλχο, Ισαάκ αναφέρεται στην γιορτή του Πουρίμ και έπειτα μαζί με την σύζυγό του, Ρίτα τραγουδούν.
Εναλλακτικός Τίτλος: La istoria de Aman i Mardokeo Se vistio la Reina Ester
Στίχοι
Se vistyo la Reina Esther /se ˈvistjo la ˈrejna esˈteɾ/ Ντύθηκε η βασίλισσα Εσθήρ.
En el trazer dia /en el tɾaˈzeɾ ˈdia/ Την τρίτη ημέρα.
Vestida de su kolor /βesˈtiða de su koˈloɾ/ Με φόρεμα στο χρώμα της.
Ke al oro paresia /ke al ˈoɾo paɾeˈsia/ Που έμοιαζε με τον χρυσό.
Kon grande manzia se fue ande el rey /kon ˈɡɾande manˈsia se fwe ˈande el ˈrej/ Με μεγάλη χάρη πήγε στον βασιλιά.
El rey ke la vido venir /el ˈreɪ ke la ˈviðo βeˈniɾ/ Ο βασιλιάς που την είδε να έρχεται.
Pedrio su tino /peˈðɾio su ˈtino/ Έχασε τα λογικά του.
A kolor del vino /a koˈloɾ del ˈβino/ Και έγινε κόκκινος σαν το κρασί.
Ke es la tu venida Ester /ke es la tu βeˈniða esˈteɾ/ Γιατί ήρθες εδώ, Εσθήρ;
Ke es la tu demanda /ke es la tu deˈmanda/ Ποιο είναι το αίτημά σου;
Un kumbit kyero azer /un kumˈbit ˈkjeɾo aˈzeɾ/ Θέλω να οργανώσω ένα συμπόσιο.
En la tua kaza kon toda tu kompanya /en la ˈtua ˈkaza kon ˈtoða tu komˈpaɲa/ Στο σπίτι σου με όλη σου την παρέα.
I Aman tambyen /i aˈman tamˈbjen/ Και τον Αμάν επίσης.
I tambyen kyero komer /i tamˈbjen ˈkjeɾo koˈmeɾ/ Και επίσης θέλω να φάω.
Kon ti en una meza /kon ti en ˈuna ˈmeza/ Μαζί σου σε ένα τραπέζι.
Viva tu grandeza /ˈbiba tu ɡɾanˈdesa/ Ζήτω το μεγαλείο σου.
I Aman s'emboracho /i aˈman semboɾaˈtʃo/ Και ο Αμάν μέθυσε πολύ.
I salio ahuera /i saˈlio aˈweɾa/ Και βγήκε έξω.
A los ninyos pregunto /a los ˈniɲos pɾeɣunˈto/ Και τα παιδιά ρώτησε.
Ke parasha era [2] /ke paˈɾaʃa ˈeɾa/ Σε ποια parasha βρισκόμαστε;
Disheron Vaera [3] /diˈʃeɾon βaˈeɾa/ Είπαν: «στην Vaera».
Vaera d'Aman /βaˈeɾa daˈman/ «Vaera του Αμάν.»
Alevanta Mordohai /aleˈβanta moɾðoˈhai/ Σήκω Μαρδοχαίε.
Suvet al kavayo /suˈβet al kaˈbaʝo/ Ανέβα στο άλογο.
Toma korona de rey /ˈtoma koˈɾona de ˈreɪ/ Πάρε το στέμμα του βασιλιά.
Entrate al banyo /enˈtɾate al ˈbaɲo/ Μπες στο λουτρό.
Entrate al banyo yo te lavare /enˈtɾate al ˈbaɲo jo te laβaˈɾe/ Μπες στο λουτρό κι εγώ θα σε πλύνω.
I tambyen t’almisklare [1] /i tamˈbjen talmisˈklaɾe/ Και επίσης θα σε αρωματίσω.
Yo ke se lejero /jo ke se leˈʒeɾo/ Εγώ που είμαι σβέλτος.
No me puedo alevantar /no me ˈpweðo aleβanˈtaɾ/ Δεν μπορώ να σηκωθώ.
Ke esto enflakezido /ke ˈesto enflakeˈzido/ Γιατί είμαι εξασθενημένος.
Tres dias aze kon oy /tɾes ˈdias ˈaze kon ˈoɪ/ Τρεις μέρες τώρα, με σήμερα.
Ke no e kumido /ke no e kuˈmiðo/ Δεν έχω φάει.
Ni agua bevido /ni ˈaɣwa beˈβido/ Ούτε νερό έχω πιει.
Yo i mis talmidim /jo i mis talmiˈðim/ Ούτε εγώ ούτε οι μαθητές μου.
Todo per modo de ti /ˈtoðo peɾ ˈmodo de ti/ Όλα για χάρη σου.
K’ el Dio ke te mate /kel ˈdio ke te ˈmate/ Ο Θεός να σε σκοτώσει.
Ke los djidios eskapen /ke los ˈdʒidjos esˈkapen/ Και οι Εβραίοι να σωθούν.
Amen /aˈmen/ Αμήν.
Εκδοχή από Αρχείο Μόλχο
La kaida de Aman
Εκδοχή από Αρχείο Μόλχο
Αρχείο Φλώρας Μόλχο Τραγουδάει μία ομάδα γυναικών, χωρίς είναι δυνατή η ταυτοποίησή τους.
Εναλλακτικός Τίτλος: La istoria de Aman i Mardokeo Se vistio la Reina Ester
Στίχοι
Se vistyo la Reina Esther /se ˈvistjo la ˈrejna esˈteɾ/ Ντύθηκε η βασίλισσα Εσθήρ.
En el trazer dia /en el tɾaˈzeɾ ˈdia/ Την τρίτη ημέρα.
Vestida de su kolor /βesˈtiða de su koˈloɾ/ Με φόρεμα στο χρώμα της.
Ke al oro paresia /ke al ˈoɾo paɾeˈsia/ Που έμοιαζε με τον χρυσό.
Kon grande manzia se fue ande el rey /kon ˈɡɾande manˈsia se fwe ˈande el ˈrej/ Με μεγάλη χάρη πήγε στον βασιλιά.
El rey ke la vido venir /el ˈreɪ ke la ˈviðo βeˈniɾ/ Ο βασιλιάς που την είδε να έρχεται.
Pedrio su tino /peˈðɾio su ˈtino/ Έχασε τα λογικά του.
A kolor del vino /a koˈloɾ del ˈβino/ Και έγινε κόκκινος σαν το κρασί.
Ke es la tu venida Ester /ke es la tu βeˈniða esˈteɾ/ Γιατί ήρθες εδώ, Εσθήρ;
Ke es la tu demanda /ke es la tu deˈmanda/ Ποιο είναι το αίτημά σου;
Un kumbit kyero azer /un kumˈbit ˈkjeɾo aˈzeɾ/ Θέλω να οργανώσω ένα συμπόσιο.
En la tua kaza kon toda tu kompanya /en la ˈtua ˈkaza kon ˈtoða tu komˈpaɲa/ Στο σπίτι σου με όλη σου την παρέα.
I Aman tambyen /i aˈman tamˈbjen/ Και τον Αμάν επίσης.
I tambyen kyero komer /i tamˈbjen ˈkjeɾo koˈmeɾ/ Και επίσης θέλω να φάω.
Kon ti en una meza /kon ti en ˈuna ˈmeza/ Μαζί σου σε ένα τραπέζι.
Viva tu grandeza /ˈbiba tu ɡɾanˈdesa/ Ζήτω το μεγαλείο σου.
I Aman s'emboracho /i aˈman semboɾaˈtʃo/ Και ο Αμάν μέθυσε πολύ.
I salio ahuera /i saˈlio aˈweɾa/ Και βγήκε έξω.
A los ninyos pregunto /a los ˈniɲos pɾeɣunˈto/ Και τα παιδιά ρώτησε.
Ke parasha era [2] /ke paˈɾaʃa ˈeɾa/ Σε ποια parasha βρισκόμαστε;
Disheron Vaera [3] /diˈʃeɾon βaˈeɾa/ Είπαν: «στην Vaera».
Vaera d'Aman /βaˈeɾa daˈman/ «Vaera του Αμάν.»
Alevanta Mordohai /aleˈβanta moɾðoˈhai/ Σήκω Μαρδοχαίε.
Suvet al kavayo /suˈβet al kaˈbaʝo/ Ανέβα στο άλογο.
Toma korona de rey /ˈtoma koˈɾona de ˈreɪ/ Πάρε το στέμμα του βασιλιά.
Entrate al banyo /enˈtɾate al ˈbaɲo/ Μπες στο λουτρό.
Entrate al banyo yo te lavare /enˈtɾate al ˈbaɲo jo te laβaˈɾe/ Μπες στο λουτρό κι εγώ θα σε πλύνω.
I tambyen t’almisklare [1] /i tamˈbjen talmisˈklaɾe/ Και επίσης θα σε αρωματίσω.
Yo ke se lejero /jo ke se leˈʒeɾo/ Εγώ που είμαι σβέλτος.
No me puedo alevantar /no me ˈpweðo aleβanˈtaɾ/ Δεν μπορώ να σηκωθώ.
Ke esto enflakezido /ke ˈesto enflakeˈzido/ Γιατί είμαι εξασθενημένος.
Tres dias aze kon oy /tɾes ˈdias ˈaze kon ˈoɪ/ Τρεις μέρες τώρα, με σήμερα.
Ke no e kumido /ke no e kuˈmiðo/ Δεν έχω φάει.
Ni agua bevido /ni ˈaɣwa beˈβido/ Ούτε νερό έχω πιει.
Yo i mis talmidim /jo i mis talmiˈðim/ Ούτε εγώ ούτε οι μαθητές μου.
Todo per modo de ti /ˈtoðo peɾ ˈmodo de ti/ Όλα για χάρη σου.
K’ el Dio ke te mate /kel ˈdio ke te ˈmate/ Ο Θεός να σε σκοτώσει.
Ke los djidios eskapen /ke los ˈdʒidjos esˈkapen/ Και οι Εβραίοι να σωθούν.
Amen /aˈmen/ Αμήν.
[1] ‘almisklar’ σημαίνει ‘αρωματίζω με σαπούνι που μοσχοβολάει.’
[2] ‘pαrasha’ είναι εβραϊκή λέξη (פָּרָשָׁה) που σημαίνει ‘ενότητα’ ή ‘κεφάλαιο’ ενός βιβλίου της Εβραϊκής Βίβλου ή Tanakh και της Πεντατεύχου ή torah.
[3] ‘Vaera’ (וָאֵרָא) σημαίνει ‘…και εμφανίστηκα’. Είναι η πρώτη λέξη στην parasha στην Έξοδο 6:3. Σε αυτό το απόσπασμα της Τορά ο Θεός λέει στον Μωυσή να πάει στον Φαραώ και να απαιτήσει ελευθερία για τους Ισραηλίτες.
Εκδοχή 3
La kaida de Aman
Βάση δεδομένων Ινστιτούτου Maale Adumim. Αριθμός καταλόγου: 2725 https://folkmasa.org/avshir/shirp.php?mishtane=2725 Τραγουδάει ο Yosef Bennun από την Καβάλα.
Είναι σπάνιο να συναντάμε καταγραφές που προέρχονται από κοινότητες εκτός Ρόδου ή Θεσσαλονίκης, οι οποίες συνήθως μονοπωλούν το ενδιαφέρον. Για το λόγο αυτό, παραθέτουμε αυτήν την καταγραφή, η οποία έχει και στιχουργικό ενδιαφέρον, αλλά φαίνεται να είναι ελειπής.
Εναλλακτικός Τίτλος: La istoria de Aman i Mardokeo Se vistio la Reina Ester
Στίχοι
Se vistio la reina Ester /se visˈtjo la ˈreɪna esˈteɾ/ Ντύθηκε η βασίλισσα Εσθήρ.
I del premer dia /i del pɾeˈmeɾ ˈdia/ Και από την πρώτη μέρα.
Vestido de su kolor /vesˈtido de su koˈloɾ/ Φορούσε ένδυμα στο χρώμα της.
Ke al oro paresia /ke al ˈoɾo paɾeˈsia/ Που έμοιαζε με χρυσό.
Kon grande manzia /kon ˈɡɾande manˈsia/ Με μεγάλη σοφία.
Se fue ande el rey /se fwe ˈande el ˈreɪ/ Πήγε προς τον βασιλιά.
El rey ke la vido venir /el ˈreɪ ke la ˈviðo βeˈniɾ/ Ο βασιλιάς, όταν την είδε να έρχεται.
Pedrio el tino /peˈðɾio el ˈtino/ Έχασε τις αισθήσεις του.
I a kolor del vino /i a koˈloɾ del ˈβino/ Και κοκκίνισε σαν το κρασί.
Ke es la tu venida Ester /ke es la tu βeˈnida esˈteɾ/ Ποιος είναι ο σκοπός της έλευσής σου, Εσθήρ;
Ke es la tu demanda /ke es la tu ðeˈmanda/ Τι ζητάς από εμένα;
Un konbit kero azer /un konˈbit ˈkeɾo aˈzeɾ/ Ένα συμπόσιο θέλω να κάνω.
En la tuya kaza /en la ˈtuʝa ˈkaza/ Στο σπίτι σου.
Az lo ke demandas /az lo ke deˈmandas/ Κάνε ό,τι σου ζητώ.
Kon grande plazer /kon ˈɡɾande plaˈzeɾ/ Με μεγάλη χαρά.
Kombidar a todos los vezinos /kombiˈðaɾ a ˈtoðos los βeˈzinos/ Κάλεσε όλους τους γείτονες.
A komer i a bever /a koˈmeɾ i a beˈveɾ/ Να φάνε και να πιουν.
I trokar los vinos /i tɾoˈkaɾ los ˈβinos/ Και να αλλάξουν τα κρασιά.
Trokesh marochinos [1] /tɾoˈkeʃ maɾoˈtʃinos/ Να ανταλλάξουν τα γλυκά.
Az lo ke demanda Ester /az lo ke deˈmanda esˈteɾ/ Κάνε ό,τι ζητά η Εσθήρ.
[1] Τα marochinos είναι γλυκά με αμύγδαλο που συνήθως τρώγονται κατά την διάρκεια του εβραϊκού Πάσχα. Ενδέχεται αυτή η λέξη να είναι μεταγενέστερη προσθήκη και ούτως ή άλλως δεν ταιριάζει στο πλαίσιο της εν λόγω ιστορίας.
Μουσικός Οδηγός
ΒιβλιογραφίαEl Trezoro de Kantes de Sefarad. El Instituto Maale Adumim para la documentación de la lengua judeo-española y su cultura, folkmasa.org.
Nehama, Joseph. Dictionnaire du Judéo-Espagnol. Madrid: Consejo superior de investigaciones cientificas, 1977.
Έρευνα, τεκμηρίωση, μεταφράσεις και μεταγραφές προφοράς: Μαριάντζελα Χατζησταματίου Ακουστικές μεταγραφές και μουσικοί οδηγοί: Νίκος Παναγιωτίδης
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιτρέπεται η χρήση του για προσωπικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η τροποποίηση ή η χρήση του για εμπορικούς σκοπούς χωρίς προηγούμενη ρητή άδεια.
